Göynem – Beyşehir

İlahi – Kur`an -İslam – Din -Tasavvuf – Belgesel – Dua – Hadis – Tarih – Şiir – Vs… – بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

Archive for 02 Tem 2010

İslâm’da öşür, farz olmasının şartları, nisâbı ve zamanı

Posted by Site - Yönetici Temmuz 2, 2010

İslâm’da öşür, farz olmasının şartları, nisâbı ve zamanı

İslâm’da öşür, farz olmasının şartları, nisâbı ve zamanı

İslâm’da öşür, farz olmasının şartları, nisâbı ve zamanı

Kelime olarak onda bir demek olan öşür, fıkıh ıstılahındı / literatüründe, toprak ürünlerinin zekâtı anlamında kullanılmaktadır.

Öşrün farziyeti, şer‘î delillerden hem Kitap, hem Sünnet hem de icma ile sabittir.

Tahıl ve meyvelerde zekâtın (öşür) gerekli olduğu Kur’ân-ı Kerim’de şöyle ifade olunmaktadır: Ey iman edenler! Kazandıklarınızın iyi olanından ve size yerden çıkardıklarımızdan infak edin. Kendiniz göz yummadan alamayacağınız bayağı şeyleri vermeye kalkışmayın…”(1) Âyette geçen kazandığınız şeylerden maksat, ticaret mallarıdır, onların zekâtı söz konusudur. Size yerden çıkardığımız şeylerden murad ise tarım ürünleri olup, bunların öşrü kastedilir.(2)

Hadîs-i şerifte de şöyle buyrulmuştur: Nehirlerin ve yağmur sularının suladığı mahsullerde öşür (onda bir), hayvanla sulanan [parayla sulanan, masraf edilen] mahsullerde yarım öşür (yirmide bir) vardır.”(3)

Ümmetin icmâ‘ı da bu yönde olmuştur.

* * *

ÖŞRÜN FARZ OLMASININ ŞARTLARI

Öşrün farz olması için iki önemli şart vardır:

• Ehliyet,

• Mahalliyet.

Ehliyet, arâzi sahibinin Müslüman olması ve öşrün farz olduğunu bilmesi demektir. Öşürde mülk sahibinin akıllı olması, bâliğ olması, zengin olması gibi şartlar yoktur; itibar toprağın sahibine değil, arâziyedir. Yani mal sahibi çocuk, deli veya fakir de olsa, onun arâzisinden çıkan ürünlerden öşür alınır.(4)

Zekâtta aranan bazı şartlar, öşürde aranmaz... Meselâ; altın, gümüş, para ve ticaret mallarında, yılda bir defa zekât vermek gerekirken; arâzide, yılda kaç mahsul elde edilirse, hepsinden ayrı ayrı öşür vermek lâzımdır. Diğer malların zekâtında, mükellefin elindeki malın-paranın, üzerinden bir yıl geçmesi şart olduğu halde, mahsullerde bir yıl geçmesi beklenmeden, hasat zamanı hemen öşürünü vermek gerekir. Borçlu olan kimseden, dinen zekât verme yükümlülüğü düştüğü halde, öşür borcu düşmez. Bu bakımdan her Müslümana, -borçlu da olsa- arâzisinden çıkan mahsul için öşür vermek farzdır.

Mahalliyet, öşrün farz olması için, arâzinin öşür arâzisi olması şartıdır.

Öşür arâzisi, Müslümanlar tarafından fethedilerek mücâhitlere ve diğer Müslüman halka taksim ve temlik edilen arâzidir. Yani öşür arâzisi, sahibinin mülküdür, her türlü tasarrufa selahiyetlidir, istediği gibi hareket edebilir… Satar, kiraya verir, hibe eder, vakfedebilir; kimse müdâhale edemez. Zira bu kısım arâzi; sahibinin evi, dükkanı ve parası gibidir. İstediği şekilde tasarruf etme/kullanma hakkına sahiptir.

* * *

GÜNÜMÜZ ŞARTLARINDA ÖŞÜR

Bugün memleketimizde devlet, arâziyi millete temlik etmiş, tapuyla Müslümanlar bu arâzilere sahip olmuşlardır. Diledikleri gibi tasarruf edebiliyor; satıyor, alıyor, bağışlıyor, vakfediyor ve mîras bırakabiliyorlar. Bütün bunlar mülkiyet ifadesidir. Bu itibarla arâzilerimizden çıkan ürünlerin öşrünün (verilmesi gereken kişilere/yerlere) verilmesi farzdır.(5) Günümüzde Müslümanlar, bu farzın yerine getirilmesinde dikkatli ve uyanık olmalı, gaflete düşmemelidirler.

Öşürde nisap yoktur. Yerden çıkan mahsûlün, azından da çoğundan da öşür vermek gerekir; zenginlik de şart değildir.

Öşür, arâziden elde edilen ürünün tamamından hesap edilir… Tohum, ekip biçme, sulama, gübre, ilaç ve sair masrafların hiç biri düşülmeden verilir. Zaten meselâ sulama-gübreleme-ilaçlama gibi masraflı bir tarım yapılmışsa, zekât miktarı yirmide bir’e düşeceği için, masraf fazlalığı bu yolla giderilmiş olur.(6)

Malın öşrü verilmeden, sahibinin o maldan yemesi helâl değildir; ancak, yediğini de hesap edip onun da öşrünü vermek niyetiyle yerse câiz olur.

Öşür, malın cinsinden verildiği gibi, kıymetinden de verilebilir. Yani, onda bir veya yirmide bir’in bedeli kaç lira ise para olarak ödenebilir.

* * *

ÖŞÜR NE ZAMAN VERİLİR?

Öşrün verilme zamanı, ürünlerin kaldırıldığı ve meyvelerin toplandığı vakittir.

Dilerseniz mevzuu Ebû Hüreyre’den (r.a.) rivayet edilen bir hadîs-i şerifle noktalayalım:

“Bir gün bir adam, buluttan şöyle bir ses -veya gök gürültüsü- duyar: Falancanın bahçesini sula! O adam şöyle anlatır:

‘Ben o bahçeye vardığımda, orada bulunan birisiyle karşılıştım ve ona,

Adın ne? diye sorduğumda o,

Falan oğlu falan oğlu filanca, diye cevap verdi. Ben ona,

Sen bu bahçeyi biçtiğinde onu ne yapıyorsun? dediğimde ise o,

Bunu niçin sordun? diyerek (soruma soruyla karşılık verdi).

Ben buluttan, falancanın bahçesini sula, diyen bir ses duydum, dedim. Bunun üzerine,

Madem ki sen bunu sordun söyleyeyim, dedi ve şu açıklamayı yaptı: Ben bunu üç kısma ayırıyorum. Üçte birini kendim ve ailem için, üçte birini fakirler ve yolcular için, üçte birini de bu bahçeme harcıyorum.(7)

Tabii ki yukarıda anlatılan onda bir, yirmide bir ölçüleri öşürde şeriatin emri… O miktarları vermek farz. Diğer bir tabirle işin fetva yönü bu.

Takva yönüne gelince, hadis-i şerifte anlatıldığı gibi, orada bir sınır yok… Kişi, takvasının derecesine göre istediği kadar fazla vermekte serbest. Muhakkak ki mükâfatını da ona göre alacak.

Cenab-ı Hak, cümlemizi fitresini, zekâkını ve öşrünü tam olarak veren cömert kulları arasına ilhak buyursun.

DİPNOTLAR Yazının devamını oku »

Posted in Genel | Leave a Comment »

 
%d blogcu bunu beğendi: